ข่าว การเมือง อาชญากรรม สลากกินแบ่งรัฐบาล สังคม ดารา บันเทิง
 
  ค้นหาข่าว  
 
ร้องทุกข์ ร้องเรียน เว็บบอร์ด
helper end
  หน้าแรกข่าว > การศึกษา > ป่าบุ่งป่าทาม มูนมัง..ฝั่งมูน
 

ป่าบุ่งป่าทาม มูนมัง..ฝั่งมูน

โดย ข่าวสด วัน ศุกร์ ที่ 4 กรกฎาคม พ.ศ. 2551 00:05 น.
คอลัมน์ สดจากเยาวชน

ภัทรภร ยอดนครจง

ริมฝั่งน้ำมูนทางทิศใต้ ในจังหวัดอุบลราชธานี เป็นที่ตั้งของบ้านฮ่องอ้อ ชุมชนริมฝั่งแม่น้ำมูน ในจ.อุบลราชธานี ลูกแม่มูนทุกคนผูกพันกับลำมูนมาหลายชั่วอายุคน

จากคนรุ่นตายายถึงรุ่นหลาน วิถีชีวิตตามแบบฉบับลูกแม่น้ำถ่ายทอดส่งต่อกัน ท่าน้ำบ้านฮ่องอ้อ พ่อใหญ่เรือง เวชคง แม่ใหญ่ตุ้ม และ น้องป๊อบ ด.ญ.อริญา ลอยนวล หลานสาว กำลังช่วยกันลำเลียงอุปกรณ์ตักช้อนกุ้งฝอย และตะกร้าที่ผูกติดทุ่นสำหรับลอยน้ำขึ้นเรือหาปลาของตน วันนี้ทั้งสามคนจะไปกู้ดาง (ข่าย) ดักกุ้งฝอยกันที่ บุ่งสระพัง อู่ข้าวอู่น้ำสำคัญอีกแห่งรองจากแม่มูน

เมื่อทุกคนพร้อม ผู้เป็นตาจัดแจงวาดหัวเรือที่ติดเครื่องท้ายเรียบร้อยแล้ววิ่งตัดขวางน้ำมูนไปยังฝั่งตรงข้าม ไม่ถึงหนึ่งชั่วโมงก็เข้ามาถึงบุ่งสระพัง ที่มีระบบนิเวศเป็นพื้นที่ชุ่มน้ำ

ความหลากหลายของระบบนิเวศในลำน้ำมูน ทำให้เกิดพื้นที่พิเศษที่เรียกว่า ป่าบุ่งป่าทาม ความมหัศจรรย์ของระบบนิเวศหมุนเวียนกันเป็นวัฏจักรตามฤดูกาล มีผลต่อการกำหนดอาชีพ และการหาอยู่หากินของชาวบ้านริมฝั่งมูน

เมื่อเข้าฤดูฝน จะเกิดน้ำหลากไหลเข้าท่วมป่าบุ่งป่าทามและพื้นที่ลุ่มริมฝั่งแม่น้ำ แผ่ออกเป็นบริเวณกว้าง เกิดเป็นกุด หนอง ฮอง วัง เวิน โนน จากลักษณะพื้นที่ดังกล่าวทำให้ต้นไม้และพืชที่ขึ้นในป่าบุ่งป่าทามส่วนใหญ่เป็นไม้พุ่มขนาดเล็ก ไม้หนามที่ทนต่อการแช่ขังของน้ำได้ดี เมื่อเกิดน้ำหลากเข้าท่วมป่าบุ่งป่าทามในฤดูฝน รากไม้และต้นไม้จะกลายเป็นแหล่งที่อยู่อาศัย และเป็นแหล่งอนุบาลสัตว์น้ำวัยอ่อน เหมาะแก่การทำประมง วางอวน มอง และดาง

ส่วนฤดูแล้ง น้ำในป่าบุ่งป่าทามจะลดระดับลง ชาวบ้านจะเข้าเก็บไม้มาทำฟืน เผาถ่าน เก็บเห็ด หน่อไม้ สมุนไพร และใช้เป็นพื้นที่เลี้ยงสัตว์

เรือของพ่อใหญ่เรืองลอยลำพาสองยายหลานเข้าสู่บุ่งสระพัง ยิ่งลึกเข้าไปเท่าไหร่น้ำก็ยิ่งตื้นขึ้นเท่านั้น

เบื้องหน้า...ดางดักกุ้งจำนวนมากปักเรียงรายเป็นทิวแถว หนึ่งในนั้นมีดางของครอบครัวนี้รวมอยู่ด้วย

ที่นี่คือบุ่งสระพัง เป็นแหล่งหากินของชาวบ้าน เขามาใส่ดาง ใส่มอง หากินแบบเรียบง่าย บางวันตาจะวางดาง 50-60 หลัง แต่เมื่อวานตาวางเอาไว้แค่ 25 หลังค่ะ น้องป๊อบเล่าด้วยน้ำเสียงสดใส

ดางดักกุ้งหนึ่งแถวจะรวมเอาแหย่งที่ทำขึ้นง่ายๆ จากตาข่ายเชือกไนลอนที่เย็บมุมติดกับซี่ไม้ไผ่เล็กๆ สองด้าน สำหรับปักลงดินใต้น้ำเข้าไว้ด้วยกัน ด้านล่างของตาข่ายจะทำเป็นช่องเรียกว่า งาแหย่ง หรือ รูแหย่ง สำหรับดักกุ้งเอาไว้ภายใน ชาวบ้านจะวางดางทิ้งไว้ตลอดทั้งคืน รอเวลามาเก็บกู้เช้าวันถัดไป

การดักกุ้งฝอยคือแบบฝึกหัดที่ป๊อบเรียนรู้จากตา น้องป๊อบบอกว่า การเลือกที่ปักดางต้องเลือกพื้นที่ที่น้ำตื้น มองเห็นตัวกุ้งได้ กุ้งชอบอยู่ในน้ำตื้น มีหญ้าหรือไม้น้ำขึ้น เพราะเป็นแหล่งอยู่อาศัย หลบซ่อน และวางไข่ ผิดกับบางพื้นที่ที่น้ำเยอะ ผิวน้ำเรียบ กุ้งจะไม่ค่อยอยู่ เราต้องกระเถิบหนีน้ำลึกขึ้นไปหาที่ที่น้ำตื้น จึงจะดักกุ้งได้มาก

การกู้ดางดักกุ้งเราต้องมาแต่เช้า เพราะถ้าสว่างมาก แสงแดดจะลอดลงไปถึงใต้น้ำ กุ้งจะหาทางออกตามช่องของดาง สถานที่ที่เราเลือกมาปักดางส่วนใหญ่อยู่ในบุ่งสระพังค่ะ ในลำน้ำมูนน้ำจะลึก กระแสน้ำไหลแรง เราจะไม่เจอกุ้งฝอย จะมีก็แต่กุ้งแม่น้ำ ป๊อบสังเกตธรรมชาติและจดจำการดำรงชีวิตของสัตว์น้ำในมูนได้ขึ้นใจ

กุ้งฝอย คือกุ้งน้ำจืดขนาดเล็ก ชอบอาศัยอยู่ตามตลิ่งชายน้ำของป่าบุ่งป่าทามทั้งสองฝั่ง แหล่งน้ำนิ่ง รากไม้ และหญ้า กุ้งฝอยชอบรวมตัวเป็นฝูงอยู่กลางน้ำถึงระดับผิวน้ำ

ทุกครั้งที่พ่อใหญ่เรืองดึงดางดักกุ้งขึ้นจากน้ำที่สูงเพียงเข่าในงาแหย่ง (รูแหย่ง) แต่ละหลัง เราจะมองเห็นกุ้งฝอยตัวเล็กๆ เต้นไปมาอยู่ภายใน

ยายตุ้มจะมาดางกุ้งกับสามีทุกวัน แม่เฒ่ามีหน้าที่คัดกุ้ง ปลา และเศษขยะที่ลอยเข้ามาติดดาง ออกจากกัน และพักกุ้งเอาไว้ในตะกร้าที่มีทุ่นลอยอยู่เหนือน้ำ โดยมีหลานสาวคอยช่วยอยู่ใกล้ๆ

หลังเก็บกู้ดางเสร็จแล้ว พ่อใหญ่เรืองบอกว่าเราต้องพักกุ้งเอาไว้ราวครึ่งวัน ก่อนนำไปขายให้แพท่องเที่ยวริมหาดศรีภิรมย์ เพื่อเอาไปปรุงเป็นเมนูเลิศรสที่เรียกว่า กุ้งเต้น ถ้าวันไหนกุ้งฝอยติดดางจำนวนมาก รายได้จากการขายกุ้งอาจสูงถึง 500 บาทต่อวันเลยทีเดียว

ช่วงเวลาของการดางกุ้งที่เหมาะสมจะอยู่ในช่วงเดือนมิถุนายน-กุมภาพันธ์ ส่วนฤดูแล้งระหว่างเดือนมีนาคม-พฤษภาคม จะไม่ค่อยมีกุ้ง ระดับน้ำในบุ่งจะลดลงจนเกิดเป็นสันดอนทราย และเมื่อฤดูฝนเวียนมาถึงทั้งป่าบุ่งป่าทามจะถูกน้ำท่วมสูง ชาวบ้านที่เคยดักกุ้งในหน้าแล้งอย่างครอบครัวของป๊อบจะต้องปรับวิธีการหาอยู่หากินให้เข้ากับสภาพพื้นที่ เช่น การจับปลาในลำน้ำมูนแทน

แม้ว่าการจับปลาในลำมูนทุกวันนี้จะแตกต่างจากวันวานมาก เนื่องมาจากปัญหาการสร้างเขื่อนปากมูน ชาวบ้านที่อยู่เหนือเขื่อนอย่างพ่อใหญ่เรืองสะท้อนปัญหาที่เกิดขึ้นในพื้นที่ว่า

เมื่อก่อนมีปลาบึก ปลากะมัน ปลาซวย ตัวละ 20-30 กิโลกรัม ตอนที่ยังไม่ได้สร้างเขื่อนก็พอหาได้อยู่ เพราะปลามันขึ้นมาวางไข่ตามธรรมชาติ แต่สมัยนี้คนมา สร้างเขื่อนกั้นเอาไว้ ทำบันไดปลาโจน ปลาขึ้นยาก ก็เลยขาดปลาขึ้นมาวางไข่ ปัญหามันเยอะ

ลำน้ำมูนตลอดระยะเวลา 10 ปีให้หลัง เกิดความเปลี่ยนแปลงขึ้นมากมาย ทั้งปัญหาระดับน้ำ ระบบนิเวศริมฝั่ง และอาชีพของชาวบ้านริมฝั่งมูน ชาวบ้านต้องปรับตัวให้ทัน ต้องรู้จักสังเกต คาดการณ์ และรู้เท่าทันธรรมชาติ เพื่อให้ตนเองอยู่รอด

ติดตามชมวิถีชีวิตลูกแม่มูน ผ่านภาพการหาอยู่หากินอย่างการ ดางกุ้ง ของครอบครัวน้องป๊อบ สินทรัพย์มูนมังของแม่มูนจะเอื้อเฟื้อเจือจานลูกหลานแม่มูนอย่างไร ในรายการทุ่งแสงตะวัน ตอน มูนมัง...ฝั่งมูน เช้าวันเสาร์ที่ 5 กรกฎาคม เวลา 06.25 น. ทางช่อง 3 www.payai.com

หน้า 28

 


 
หน้านี้ถูกเปิดอ่านแล้ว ครั้ง
อ่านข่าวทั้งหมดของ ข่าวสด ได้ที่นี่
 
ข่าวอื่นๆ คลิปข่าวเด็ด S! TV
news พระจอมเกล้าธนบุรีรับตรงประจำปี2553
news แนะรับคนด้วยผลเรียนธรรมศึกษา
news สบศ.รับเด็ก5จังหวัดใต้เรียนฟรี
news มหา''ลัยนอกระบบค้านระเบียบจัดสรรงบฯ
news โวย ''เฉลียว'' โยกย้ายทิ้งทวน
news เด็กไทยเจ๋งคว้า19รางวัลคณิตฯ-วิทย์โอลิมปิก
tvASTV1
tvDMC
tvMVTV1
tvMVTV2
tvMVTV3
tvNation
tvสทท.11
tvMCOT
กระทู้ที่เกี่ยวข้อง ตั้งกระทู้ใหม่, ตั้งกระทู้โหวต, ดูกระทู้ทั้งหมด >>
ป่าบุ่งป่าทาม มูนมัง..ฝั่งมูน