ค้นหาข่าว  
  หน้าแรกข่าว > การศึกษา
 
ความฉลาดทางจิตวิญญาณ
โดย มติชน วัน อาทิตย์ ที่ 12 พฤศจิกายน พ.ศ. 2549 09:01 น.
โดย ธวัชชัย เพ็งพินิจ มหาวิทยาลัยราชภัฏสวนดุสิต ศูนย์หนองคาย

ปี ค.ศ. 1983 การ์ดเนอร์ (Howard Gardner) ศาสตราจารย์ทางการศึกษาแห่งมหาวิทยาลัยฮาร์วาร์ด ได้พัฒนาทฤษฎีความฉลาดพหุมิติ (Multiple intelligence) ขึ้น ซึ่งบอกว่านอกจากความความฉลาดทางเชาว์ปัญญา แล้วมนุษย์มีความฉลาดหลากหลายในอีก 8 ด้านได้แก่ ด้านภาษาศาสตร์ ด้านตรรกะคณิตศาสตร์ ด้านภาพ ด้านการเคลื่อนไหวร่างกาย ด้านดนตรี ด้านสังคม ด้านความเข้าใจในตนเอง และด้านธรรมชาติวิทยา

ดังนั้น มนุษย์ทุกคนมีความฉลาดด้วยกันทั้งสิ้น เพียงแต่อาจจะเป็นคนละด้านกัน ซึ่งคนในปัจจุบันให้ความสำคัญทางด้านสติปัญญามากที่สุด เพราะมันมีเป้าหมายที่สำคัญ

ดังที่ ศ.นพ.ประเวศ วะสี กล่าวถึงรหัสของการพัฒนาว่า ในปัจจุบันการพัฒนาเป็นในลักษณะขั้นบันไดแบบ KPM นั่นคือ Knowledge (ความรู้) ไปสู่ Power (อำนาจ) โดยมีเป้าหมายอยู่ที่ Money (เงิน)

สังคมปัจจุบันจึงเอาสติปัญญาเป็นตัวเอกของชีวิตเพื่อมุ่งสู่เงิน ซึ่งในสังคมแห่งการบริโภคเงินกลายเป็นสัญลักษณ์ที่เกือบจะเทียบเคียงได้กับพระเจ้า เกิดวลีติดปากว่า งานคือเงิน เงินคืองานบันดาลสุข วิถีชีวิตของคนในปัจจุบันจึงถูกยัดเยียดความรู้สาระพัน แม้ผู้เป็นพ่อเป็นแม่เองก็แทบจะบีบเค้นเอามันสมองของลูกออกมา เพื่อให้เด็กฉลาดทางสติปัญญาเป็นสำคัญ

เมื่อเป้าหมายของชีวิตอยู่ที่เงิน การคอร์รัปชั่นจึงกลายเป็นตัวทำร้ายชาติเรื้อรัง ผู้คนเต็มไปด้วยความเครียด ภาวะหนี้สิน ความยากจนถาวร การฆ่าตัวตาย อาชญากรรม ทรัพยากรเสื่อม ระบบนิเวศถูกทำลาย ฯลฯ จึงเกิดและทวีความรุนแรงขึ้น

เราจึงมักจะได้ยินบ่อยๆ ถึงการวัดระดับสติปัญญาที่เรียกว่า IQ มาจากคำเต็มว่า Intelligent Quotient คือ มาตรวัดความฉลาดทางสติปัญญา

แต่อย่างที่การ์ดเนอร์บอก ความฉลาดทางเชาว์ปัญญาไม่ใช่คำตอบสุดท้ายของมนุษย์ ทั้งนี้ เพราะมนุษย์เป็นสิ่งมีชีวิตแบบพหุมิติ มนุษย์ชีวิตที่เชื่อมโยงอยู่ทั้งในอดีต ปัจจุบัน และอนาคต ความฉลาดทางสติปัญญาเป็นเพียงมิติหนึ่งที่แปะติดเอาไว้หรือที่เรียกว่า Self smart แต่ยังมีอีกหลายคิว (Q) ที่คอยพิสูจน์ความเป็นมนุษย์ของผู้คน ซึ่งอยู่ในภาคส่วนที่เรียกว่า Social Smart

ความคุ้นเคยรองลงมาคงเป็น EQ ซึ่งย่อมาจากคำว่า Emotional Quotient หมายถึง มาตรวัดความฉลาดทางอารมณ์ ที่กำลังใช้กันเกลื่อนอยู่ในขณะนี้ เพราะแม้กระทั่งผู้บริหารประเทศคนที่ผ่านมามักถูกสังคมถามหา EQ จนนำไปสู่การปฏิวัติทางการเมืองในที่สุด นอกจากนี้ยังมีอีกหลายคิว (Q) อาทิ

MQ หรือ Moral Quotient หมายถึง มาตรวัดความฉลาดทางจริยธรรม หรือ ระดับสติปัญญาทางด้านศีลธรรมก็เริ่มถูกใช้กันมากขึ้น หลังจากพบว่า คนในสมัยยุคแห่งวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยีกำลังห่างไกลจากหลักศาสนธรรมจนเป็นมนุษย์เงินตรามากขึ้นทุกที นอกจากนี้ MQ อาจย่อมาจาก Motor Quotient หมายถึง มาตรวัดระดับความสามารถของการเคลื่อนไหวร่างกาย

PQ หรือ Physical Quotient หมายถึง ความฉลาดทางพลานามัย มีความมั่นใจในการเคลื่อนไหว ร่างกายสมบูรณ์แข็งแรง บางตำราก็ใช้คำว่า Professional Quotient หรือ Play Quotient คือ มาตรวัดระดับความสนใจ ของเด็กที่จะเกาะติดกับกิจกรรมที่มีประโยชน์ แล้วจะพัฒนาให้ดีมากขึ้นจนถึงที่สุด หรือมาตรวัดความฉลาดที่เกิดขึ้นจากการเล่น

AQ ย่อมาจาก Adversity Quotient หมายถึง มาตรวัดความสามารถในการควบคุมกำกับและเอาชนะปัญหาอุปสรรคได้

CQ ย่อมาจาก Creativity Quotient หมายถึง มาตรวัดระดับความคิดริเริ่ม หรือ ความคิดสร้างสรรค์

นอกจากนี้ มีมาตรวัดอีกอย่างหนึ่งที่น่าสนใจเป็นอย่างยิ่งนั่นคือ SQ ย่อมาจาก Spiritual Quotient หมายถึงมาตรวัดระดับพัฒนาการทางจิตวิญญาณ

แม้ผู้เขียนจะชอบมาตรวัดอันสุดท้ายนี้มากเพียงใด แต่ทุกคราที่พูดถึงจะรู้สึกเหนื่อยไม่น้อย เพราะจิตวิญญาณ (Spiritual) ค่อนข้างเป็นคำใหญ่ ทั้งกว้างและลึก ทั้งมืดทั้งสว่าง ทั้งใกล้และไกล จนบางครั้งอาจจะถือเป็นมาตรวัดที่ถือเป็นศูนย์กลางของมาตรวัดทั้งหมดที่มีอยู่เลยก็เป็นได้ เพราะแม้แต่การ์ดเนอร์เองก็ยังไม่มีการกล่าวถึงที่ชัดเจนเพียงพอ

ร่องรอยที่พอจะเทียบเคียงเข้าใกล้มากที่สุด คงจะเป็นคำอธิบายของท่านอาจารย์ ผศ.ดร.จุมพล พูลภัทรชีวิน (2546) ว่า หนึ่ง จิตวิญญาณเป็นเรื่องภายในแล้วก็เป็นเรื่องส่วนบุคคล ต้องปฏิบัติเองจึงจะรู้ จึงจะเข้าใจ สองจิตวิญญาณ เป็นเรื่องภายนอก เกี่ยวข้อง เชื่อมโยง หรือสัมพันธ์กับสังคมกับวัฒนธรรมหรือพูดในระดับที่ไกลหรือเหนือออกไปอีก จิตวิญญาณเชื่อมโยงสัมพันธ์กับโลกกับจักรวาลและกับสรรพสิ่งแยกกันไม่ออก เป็นส่วนหนึ่งของกันและกัน สามจิตวิญญาณเป็นเรื่องที่เกี่ยวกับปัญญา ไม่เกี่ยวกับหรือไม่ใช่ปัญญา แล้วก็เหนือปัญญา และสี่จิตวิญญาณเป็นเรื่องที่เกี่ยวกับศาสนา ไม่เกี่ยวกับศาสนา และเหนือศาสนา

และอีกหนึ่งคือคำนิยามของผู้ทรงคุณวุฒิด้านจิตวิญญาณของเมืองไทย ที่ประชุมร่วมกันเมื่อวันที่ 29-30 กันยายน พ.ศ. 2546 ณ โรงแรมโรสการ์เด็นสวนสามพราน จังหวัดนครปฐมที่ให้ความหมายของคำว่า จิตวิญญาณ หมายถึง สุขภาวะที่เกิดจากสติปัญญา การดำเนินชีวิตที่ดี สงบเย็น เป็นประโยชน์ มีน้ำใจ ไม่เบียดเบียนตนเองและผู้อื่น ผู้เขียนใคร่ขออนุญาตนำมาใช้สื่อสารในเวทีสาธารณะแห่งนี้ ซึ่งก็ด้วยความเคารพยิ่ง

คำว่า จิตวิญญาณ ที่เกิดขึ้นในวิถีชีวิตประจำวันจนกลายเป็นเรื่องราวที่กินใจและตราตรึง มีความหมายที่ใกล้เคียงที่สุดในความรู้สึกของผู้เขียน คงเป็นเรื่องเล่าของคุณสุดใจ พรหมเกิด จากสถาบันการ์ตูนไทยมูลนิธิเด็กที่ว่า วันหนึ่งขณะที่รอรถเมล์อยู่ที่ป้าย ก็มีหญิงชราคนหนึ่งลงจากรถเมล์ ทันที่ที่ลงก็ถามว่ารถเมล์สายที่นั่งมานั้นคันต่อไปจะมาถึงอีกเมื่อไหร่ ซึ่งก็แปลกใจจึงถามว่า ก็ยายเพิ่งลงมาไม่ใช่เหรอ ยายก็ตอบอย่างน่าคิดว่า ที่ยายลงมาไม่ใช่เพราะถึงที่หมายหรอก เพียงแต่ป้ายก่อนหน้านั้น มีผู้หญิงท้องแก่ขึ้นมาบนรถ แต่ไม่มีใครลุกให้นั่ง แถมบางคนยังแกล้งหลับอีก ยายสงสารและด้วยที่ไม่อยากให้คนในรถอาย ยายก็เลยลงป้ายนี้ เพื่อให้คนท้องได้นั่งในที่นั่งของยาย

ในเมื่อ จิตวิญญาณ เป็นซะอย่างนี้ ด้วยสมองอันน้อยนิดยากนักที่ผู้เขียนจะสื่อสารได้ครบถ้วนสมบูรณ์ แต่ก็เชื่อว่าทุกคนสัมผัสรับรู้ได้ และที่สำคัญมันดำรงอยู่ในตัวตนของแต่ละคนตลาดเวลาเสมอ

ศ.นพ.ประเวศ วะสี ยังกล่าวต่อถึงรหัสของการพัฒนาที่ควรจะเป็นในยุคสมัยใหม่นี้ว่า ควรมีการปรับเปลี่ยนให้เป็น GCK หมายถึง Goodness (ความดี) Community/Culture (ชุมชน/วัฒนธรรม) และ Knowledge (ความรู้) โดยการพึ่งพาอาศัยกันและการดำรงตนตามแนวคิดเศรษฐกิจพอเพียงของพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัว

ดังนั้น เศรษฐกิจพอเพียงจึงเป็นมาตรวัดหนึ่งทางจิตวิญญาณของสังคมไทย

ในเมื่อท่านผู้นำประเทศคนปัจจุบันบอกว่า การบริหารประเทศจะเน้นที่ Gross National Happiness : GNH หรือ ความสุขมวลรวมประชาชาติ เป็นที่ตั้งซึ่งมีหลักการเพียงไม่กี่ข้อประกอบด้วย 1)การพัฒนาทางเศรษฐกิจและสังคมให้สามารถพึ่งตนเองอย่างยั่งยืน 2)การมุ่งเน้นอนุรักษ์ทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม 3)การอนุรักษ์และพัฒนาเสริมสร้างวัฒนธรรมท้องถิ่น และ 4)ส่งเสริมหลักธรรมาภิบาล

ดังนั้น SQ จึงควรถูกปัดฝุ่นกระตุ้นให้เกิดเป็นนโยบายชาติ และมีการดำเนินงานอย่างจริงจัง พร้อมๆ ไปกับการดำเนินแนวนโยบายเศรษฐกิจพอเพียง

ทั้งนี้ ก็เพราะความสำคัญที่ว่า ความฉลาดทางจิตวิญญาณเป็นศูนย์กลางของการดำรงชีวิต ซึ่งแทบจะขาดหายไปในมิติแห่งชีวิตของคนไทยยุคปัจจุบัน

หน้า 5

 
หน้านี้ถูกเปิดอ่านแล้ว ครั้ง
อ่านข่าวทั้งหมดของ มติชน ได้ที่นี่
 
 
จรัญ ค้านฟ้องร้องนร.ทุนกู้ยืม
สวนสุนันฯเตือนระวังไข้เลือดออกระบาด
จี้อ.ก.ค.ศ.เลิกเล่นพวกยึดธรรมาภิบาลดูแลคน
แนะตั้งวงเสวนาทำความเข้าใจใช้O-NETมาถ่วงGPA
ย้ำเงินกู้ต้องถึงเด็กเต็มจำนวนรร.หมดสิทธิซอยย่อย
วอน 24 มหา''ลัยรัฐบรรจุ อุสตาซ เป็น ขรก.
นศ.ปทุมวันยอมรับผลสอบรองอธิการบดี
ศธ.เสนอปรับสถานะครูอิสลาม จว.ชายแดนใต้เป็น ขรก.
สพฐ.ได้4ทางเลือกใช้โอเน็ตตัดสินการจบช่วงชั้น
ผลวิจัยชี้นร.-ผู้ปกครองข้องใจระบบแอดมิชชั่น