ดาวเคราะห์ทั้ง 8

น้าชาติ ประชาชื่น nachart@yahoo.com

รบกวนน้าชาติหน่อยนะคะ หนูต้องการทราบว่าโลกของเรามีดาวเคราะห์ 10 ดวงแล้วใช่ไหมคะ ขอบคุณน้าชาติมากๆ ค่ะ

กิ๊ก

ตอบ กิ๊ก

วันที่ 29 กรกฎาคม 2548 นักดาราศาสตร์กลุ่มหนึ่งประกาศการค้นพบวัตถุขนาดใหญ่ในระบบสุริยะ ใช้ชื่อเป็นรหัสว่า 2003 ยูบี 313 ระบุเป็นวัตถุนี้มีขนาดใหญ่กว่าดาวพลูโต และอาจถือเป็นดาวเคราะห์ดวงที่ 10 อย่างไรก็ตาม สหพันธ์ดาราศาสตร์สากลยังไม่ได้ประกาศรับรองสถานภาพของ 2003 ยูบี 313 เนื่องจากยังมีความคิดเห็นขัดแย้งกันอยู่ว่าจะนิยาม ดาวเคราะห์ ว่าอย่างไร

ต่อมา ระหว่างวันที่ 14-25 สิงหาคม 2549 นักดาราศาสตร์ 2,500 คน จาก 75 ประเทศ ร่วมการประชุมสมัชชาใหญ่แห่งสหพันธ์ดาราศาสตร์สากล ณ กรุงปราก สาธารณรัฐเช็ก หนึ่งในหัวข้อที่มีผลกระทบในวงกว้าง คือการหาข้อสรุปนิยามคำว่า ดาวเคราะห์ ที่สุด มติ 24 สิงหาคม ทำให้ดาวพลูโตสูญเสียสถานภาพการเป็นดาวเคราะห์ที่ดำเนินมา 76 ปี เนื่องจากดาวพลูโตไม่สามารถควบคุมแรงดึงดูดและวงโคจรของสิ่งต่างๆ ที่อยู่นอกระบบสุริยะ และให้ถือว่าดาวพลูโตเป็นดาวเคราะห์แคระ ส่งผลให้ระบบสุริยะเหลือดาวเคราะห์เพียง 8 ดวง

ย้อนไปก่อนการปลดดาวพลูโต สหพันธ์ดาราศาสตร์สากลตั้งคณะกรรมการนิยามดาวเคราะห์เพื่อพิจารณาปัญหาความคลุมเครือนี้ ประกอบด้วยนักดาราศาสตร์ นักเขียน และนักประวัติศาสตร์ รวม 7 คน หารือร่วมกับตัวแทนนานาชาติที่กรุงปารีสช่วงปลายเดือนมิถุนายนและต้นเดือนกรกฎาคม 2549 คณะกรรมการมีมติเห็นชอบเป็นเอกฉันท์ในนิยามคำว่า ดาวเคราะห์

ข้อแรก นิยาม ดาวเคราะห์ คือวัตถุท้องฟ้าที่มีมวลมากพอที่แรงโน้มถ่วงจะทำให้มันอยู่ในภาวะสมดุลอุทกสถิต โคจรรอบดาวฤกษ์โดยที่ตัวมันเองไม่เป็นทั้งดาวฤกษ์และดวงจันทร์บริวารของดาวเคราะห์ดวงอื่น สรุปว่าวัตถุนั้นต้องไม่ใช่ดาวฤกษ์ โคจรรอบดาวฤกษ์ และมีรูปร่างเกือบเป็นทรงกลม ข้อสอง แยกแยะความต่างกันระหว่างวัตถุอื่นที่เข้าข่ายข้อแรกออกจากดาวเคราะห์ 8 ดวง (ไม่รวมดาวพลูโต) ซึ่งมีวงโคจรรอบดวงอาทิตย์เกือบเป็นวงกลม และโคจรอยู่ในระนาบใกล้เคียงกัน อันจะทำให้ ซีรีส ซึ่งถือเป็นดาวเคราะห์น้อย ถูกยกขึ้นเป็นดาวเคราะห์ด้วย แต่อาจเรียกให้ต่างไปว่าดาวเคราะห์แคระ

ข้อสาม คณะกรรมการได้เสนอร่างมติกำหนดประเภทของวัตถุชนิดใหม่ในระบบสุริยะให้ที่ประชุมพิจารณาใช้อย่างเป็นทางการต่อไป โดยเรียกวัตถุประเภทใหม่นี้ว่าพลูตอน มีดาวพลูโตเป็นวัตถุต้นแบบ ใช้กับวัตถุที่โคจรรอบดวงอาทิตย์ด้วยคาบยาวนานกว่า 200 ปี ข้อสี่ ให้เรียกวัตถุนอกเหนือจากข้อ 1-3 ว่า วัตถุขนาดเล็กในระบบสุริยะ โดยยกเลิกศัพท์ ดาวเคราะห์น้อย ส่วนใหญ่ไม่เห็นด้วยกับข้อเสนอนี้อันจะทำให้ระบบสุริยะมีดาวเคราะห์เพิ่มเป็นอย่างน้อย 12 ดวง โดยวัตถุที่เข้ามาใหม่เพื่อชิงตำแหน่งดาวเคราะห์ ได้แก่ ซีรีส คารอน และ 2003 ยูบี 313

นักดาราศาสตร์ที่แสดงความคิดเห็นต่อข้อเสนอนี้ในทันทีคือ ไมค์ บราวน์ ซึ่งอยู่ในทีมผู้ค้นพบ 2003 ยูบี 313 ด้วยข้อเสนอดังกล่าวบราวน์คาดคะเนว่าจะมีวัตถุเข้าข่ายเป็นดาวเคราะห์เพิ่มขึ้นเป็นอย่างน้อย 53 ดวง ซึ่งออกจะดูมากเกินกว่าที่คนทั่วไปจะจดจำได้ บราวน์เห็นว่ามีทางออกอยู่อีก 3 ทาง คือ ลดสถานภาพของดาวพลูโตลงเนื่องจากมันมีขนาดเล็ก ทำให้มีดาวเคราะห์เหลือ 8 ดวง หรือคงสภาพดาวเคราะห์ทุกดวงไว้ดังเดิม หรือกำหนดให้เฉพาะวัตถุที่ใหญ่กว่าพลูโตเท่านั้นที่นับเป็นดาวเคราะห์ ซึ่งจะทำให้ระบบสุริยะมีดาวเคราะห์ 10 ดวง

มติเห็นชอบทางเลือกแรก ทุกวันนี้ในระบบสุริยะจึงมีดาวเคราะห์เพียง 8 ดวง ได้แก่ พุธ ศุกร์ โลก ดาวอังคาร พฤหัสบดี เสาร์ ยูเรนัส เนปจูน

หน้า 22