|
|
| |
สืบชะตาสายน้ำ ผืนป่าชุมชน |
|
|
 |
| โดย ข่าวสด วัน ศุกร์ ที่ 28 มีนาคม พ.ศ. 2551 13:38 น. |
|
คอลัมน์ สดจากเยาวชน
อาภาภรณ์ ศิริพงษ์
 คนที่อยู่กับป่า มีความคิด ความเชื่อถือ ศรัทธาต่อป่าและน้ำ เกิดเป็นพิธีกรรมที่สอดคล้องกับวิถีชีวิตอย่างไร เด็กๆ คนไหนอยากรู้จัก พิธีสืบชะตาป่า เชิญทางนี้
"พิธีสืบชะตา" เป็นประเพณีของคนทางเหนือที่สืบทอดกันมาหลายชั่วคน มีทั้งพิธีสืบชะตาบ้านชะตาเมือง สืบชะตาคน สืบชะตาป่า อันเป็นภูมิปัญญาพื้นบ้านที่มีคุณค่าและมีความหมาย การสืบชะตาป่าเป็นพิธีกรรมที่ย้ำเตือนให้ชาวบ้านรักหวงแหนและดูแลรักษาป่า พิธีกรรมเหล่านี้สอดคล้องกับวิถีชีวิตชุมชน ก่อให้เกิดความร่วมมือ ความสามัคคี ช่วยเหลือเกื้อกูล ช่วยกันแก้ปัญหา และเกิดความเคารพยำเกรงต่อสิ่งศักดิ์สิทธิ์ที่ดูแลป่าและลำห้วย
สภาพทั่วไปของป่าห้วยหลวงเป็นป่าดิบชื้น มีไร่ชาหรือสวนเมี่ยงของชาวบ้านขึ้นอยู่ท่ามกลางป่าธรรมชาติ เป็นต้นไม้ที่สร้างรายได้ให้ชุมชนมาถึง 400 กว่าปี ต้นเมี่ยงอยู่ร่วมกับป่าอย่างเป็นมิตร โดยอาศัยร่มเงาไม้ใหญ่เพื่อเติบโต เมื่อมีป่าเขาและลำน้ำอุดมสมบูรณ์ จึงส่งผลให้เกิดเป็นต้นธารแม่น้ำน้อยใหญ่หลายสาย ป่าไม้ที่อุดมสมบูรณ์ช่วยรักษาต้นน้ำไม่ให้เหือดแห้ง ในขณะเดียวกันน้ำก็หล่อเลี้ยงป่าให้เขียวชอุ่มมีชีวิตชีวา และเจริญเติบโต ลำห้วยหลวงเป็นหนึ่งในลำน้ำ 10 กว่าสายที่ไหลไปสู่แม่น้ำน่าน และไหลลงแม่น้ำเจ้าพระยาในที่สุด หากคนต้นน้ำช่วยกันดูแลป่าก็เท่ากับว่าช่วยดูแลน้ำให้คนปลายน้ำด้วยเช่นกัน
 แต่ปัจจุบัน ต้นน้ำในป่าเขากำลังถูกทำลายไปเรื่อยๆ ชาวบ้านบ้านศรีนาป่าน-ตาแวน มีความเป็นห่วงต่อป่าและลำน้ำห้วยหลวง เพราะการดำเนินชีวิต วิถีการหาอยู่หากินของชาวบ้านส่วนใหญ่ล้วนแล้วแต่ต้องพึ่งพาอาศัยป่าห้วยหลวงทั้งสิ้น เมื่อพื้นที่ป่าห้วยหลวงถูกรุกราน ชุมชนจึงร่วมกันปกป้องหัวใจในการทำมาหากินของตนเอง ด้วยภูมิปัญญาและความคิดความเชื่อร่วมกันของชุมชน ดังนั้น "พิธีสืบชะตาป่าและน้ำห้วยหลวง" จึงเกิดขึ้นและปฏิบัติสืบต่อกันมาอย่างต่อเนื่อง เป็นพิธีที่รวมเอาศรัทธาของคนทั้งหมู่บ้าน ทุกคนมาช่วยกันจัดเตรียมงาน สัญ ลักษณ์ที่สำคัญของพิธีสืบชะตานี้คือ ไม้ค้ำ หรือที่เรียกว่า "ไม้ค้ำสลี" มีลักษณะคล้ายไม้ง่าม นำมารวมกันที่ลานกลางป่าห้วยหลวงจำนวน 109 อัน และนำสายสิญจน์มัดรวมไว้ที่ปลายยอดไม้ค้ำโยงเข้าไปในป่า ลำห้วย สำหรับผู้ที่มาร่วมงานทุกคน พิธีนี้ถือเป็นพิธีมงคลให้ทั้งคนทั้งป่าและลำ ห้วย ให้มีความเจริญรุ่ง เรือง มั่นคงสืบไป
น้องโจ ด.ช.วรายุทธ ไชยยืน และน้องเท่ห์ ด.ช.ณัฐวุฒิ ขันตี สองหนุ่มน้อยบ้านศรีนาป่าน สนิทสนมคุ้นเคยกับป่าห้วยหลวงเป็นอย่างดี เล่าถึงพิธีสืบชะตาป่าให้ฟังว่า "ที่เด็กๆ อย่างพวกเราต้องเข้ามาช่วยผู้ใหญ่เตรียมงานก็เพื่อจะได้มารู้มาเห็นว่าคนเฒ่าคนแก่เขาทำกันมาอย่างไร จะได้สืบทอดประเพณีนี้ต่อไปครับ"
ชาวบ้านบ้านศรีนาป่าน-ตาแวนส่วนใหญ่เชื่อว่าการสืบชะตาป่าและลำห้วยห้วยหลวงเพื่อช่วยให้ป่าและลำน้ำอุดมสมบูรณ์ เป็นที่พึ่งพาหาอยู่หากินของทุกคนไปตราบนานเท่านาน เสร็จพิธีสืบชะตาแล้วยังมีการบวชป่า น้องเท่ห์เล่าว่า "การนำผ้าเหลืองไปมัดต้นไม้ หรือชาวบ้านเรียกกันว่าบวชป่า ก็เพื่อปกป้องต้นไม้ไม่ให้ใครมาตัดหรือมาทำลาย และถ้าพวกเราช่วยกันปกป้องต้นไม้ ปกป้องป่า เชื่อว่าป่าก็ต้องปกป้องเราด้วยเหมือนกัน"
"พิธีสืบชะตาป่าห้วยหลวงนี้มีผลต่อชาวบ้านทุกคนที่ต้องพึ่งพาอาศัยป่าคือทำให้เกิดความเลื่อมใส เคารพต่อสิ่งศักดิ์สิทธิ์ที่ปกป้องรักษาป่าและน้ำ ให้รู้จักรักและช่วยกันดูแลรักษาเป็นอย่างดีด้วยครับ" น้องโจกล่าวเสริม
พิธีสืบชะตาป่าและลำห้วย เป็นเพียงตัวอย่างหนึ่งของความพยายามปกป้องรักษาดูแลป่าต้นน้ำ เป็นพิธีที่งดงาม กลมกลืนกับความคิด ความเชื่อท้องถิ่น เด็กๆ และชาวบ้านมีความหวังร่วมกันว่าป่าและห้วยจะอยู่อย่างยั่งยืน เป็นที่พึ่งพิงของลูกหลานต่อไป
ติดตามพิธีกรรมสืบชะตาป่าและลำห้วยห้วยหลวงที่แฝงไปด้วยรายละเอียดทางภูมิปัญญาและความผูกพันต่อป่าและลำห้วยของเด็กๆ และชาวบ้านบ้านศรีนาป่าน-ตาแวน ในรายการทุ่งแสงตะวัน ตอน "อยากให้ป่าสบายดี" เช้าวันเสาร์ที่ 29 มีนาคม 2551 เวลา 06.25 น. ทางไทยทีวีสีช่อง 3 www.payai.com
|
|
| |
| หน้านี้ถูกเปิดอ่านแล้ว
ครั้ง |
อ่านข่าวทั้งหมดของ ข่าวสด ได้ที่นี่
 |
| |
 |
|
|
สืบชะตาสายน้ำ ผืนป่าชุมชน
|
|
|
เว็บบอร์ด 
